Рулеткин компьютераш
Компьютеро буьрканан хан муха язйо, хьалхарнаш мила кхоьллина, цо мел нийса хьесап дан деза.
Рулеткин компьютеро хьовзоран хьалхарчу секундашкахь буьрканан а, роторан а хан язйо, ткъа буьрка чкъурган муьлхачу декъе охьаэга еза аьлла цӀе йоккху. Хьалхарниг 1961 шарахь Эдвард Торпа а, Клод Шеннона а кхоьллина, ткъа Эвдемонаша цифровой компьютераш 1976 шо дуьйна кхоьллина. Методана кхоьссинчул тӀаьхьа ставкаш оьцуш хила деза: хӀинца дийна студеш кхуссучу хенахь ставкаш дӀакъовлу, ткъа Невадехь иштта гӀирсаш 1985 шо дуьйна дихкина ду.
Рулеткин хьалхара компьютерни система муха кхоьллира
Эдвард Торпана ойла 1955 шеран бӀаьста еара, иза UCLA-хь физикин аспирант волуш: нийса цахилар ца хилийта дика йина чкъурго буьркагӀирсБуьркаРоторан духа некъа тӀехула кхоьссина жима буьрка. ХӀинцалера буьркаш ивориновах я тефлонах ю, 18–21 mm.Дуьззина еша → планета санна хьалххе ала мегаш хьовзо деза. Цо кадре секундомер а йолуш ахбарамера йохьах чкъург видеона дӀаяздира, хьалххе ала иза чӀогӀа нийса йоцуш хилар карийра, ткъа 1958 шеран декабрехь Невадега бахарехь цунна гира казинон чкъургаш шера хьийзаш хилар. ТӀаккха блэкджеко иза дӀалецира. 1960 шеран ноябрехь, MIT-хь, цо Клод Шеннонга шен карташ лерар лаьцна болх Ӏилманийн Къоман академе бахийта дийхира; цхьаьнакхетаран чаккхенехь Шеннона хаьттира кхин хӀун беш ву аьлла, ткъа рулеткин проект Шеннонан подвале дӀаделира. Цара Реноера регламентан чкъург $1,500-на ийцира, шира тӀулган бильярдан столана тӀе хӀоттийра, ткъа буьрканан хан стробоскопан серлонца а, секундан бӀолгӀачу декъе кхаччалц йоьшучу сахьтаца а язйира. Ӏамарца церан хан язъяран гӀалаташ 0.03 секундах 0.01 секунде кхаччалц лагӀделира. 1961 шеран июне кхаччалц компьютерехь шийтта транзистор яра, иза сигаретийн гӀутакх йоккха яра: мачахь йолчу, коьртачу пӀелгаца лелочу выключателю роторангӀирсРоторЯчейкаш лелош йолу чкъурган хьийза дакъа.Дуьззина еша → а, буьрканан а хан язйора, ткъа цхьана лергехь тоно чкъурган бархӀ секторчкъургСекторЧкъургехь вовшахдиттина ячейкийн аьхна дакъа, столан схеми тӀехь тоба а доцуш.Дуьззина еша → цхьаъ цӀе йоккхура. Цу аьхка Лас-Вегасехь Шеннона чкъурган юххехь хан язйора, муьлхха а системин ловзархочо санна терахьаш дӀаяздора, ткъа Торпа столан вукху юьххьехь даймаш дуьллура. Хьалххе хаарша болх бира, амма лергане боьду месал а дуткъа сагӀалаш даима хадалора, ткъа цкъа Торпан юххехь хиъна зуда кхераеллачу бӀаьргашца хьоьжура цуьнан лергара арахьаьжна динамике. Цара цкъа а дукха ставкаш ца йиллира. Торпа рулеткин компьютерни система 1966 шарахь кхайкхийра, ткъа цуьнан мах-мах 1979 а, 1984 а шерашкахь арахийцира.
Хьалхара цифровой компьютераш
Торпан а, Шеннонан а машен аналогови яра: цуьнан схема цуьнан программа яра, ткъа метод хийца иза юха вовшахтоха езара. Микропроцессоро и доза дӀадаьккхира. Калтехан студента Алан Льюиса 1972 шарахь Лас-Вегасерчу Circus Circus-е фотоаппаратан чамданахь шена кечйина цифровой компьютер ехьира, столашна тӀехула балконера чкъургийн хан язйора, ткъа лахахь волчу накъосте радиоца хьалххе хаарш дохуьйтура. Цо болх бира, ахча ца даьккхира; тӀаьхьо цунна хиира чкъург таьӀна хилар дицдина хилар. 1976 шо дуьйна Санта-Крузера физикин студентийн тобано, Эвдемонаша, и болх кхачам болуш бира. Цара казинон чкъург ийцира, буьрка а, ротор а, таьӀна хилар а, летар а дустира, ткъа пхи нисъяр долу тӀегӀенаш язйира, ловзархочо ставкаш йиллале ткъа минотехь гергга когийн пӀелгийн выключателаш тӀе а теӀош хӀора чкъургана уьш нисдора. Церан компьютеро хьовзор доладелча масех секундехь бархӀ сектор цхьаъ цӀе йоккхура. 1978 шеран январехь бакъчу столахь цо хьалхалла елира, цара 25% аьлла лерина; дегӀана тӀе дӀадихкина, тӀаьхьо мачашна чу хӀиттийна гӀирс физикел дукхазза кхачамбоцуш хуьлура (хьовсийша «Эвдемонаш»).
ТӀаьхьа ставкаш хӀунда мехала яра
Буьрка кхоьссинчул тӀаьхьа ставкаш ца оьцуш, казинос хьалххе хаар дуьззина саца мега. Торпана карийра гергга цхьана а казинос иза ца деш хилар: Ренохь, Лас-Вегасехь, Лондонехь, Монте-Карлохь, Ниццехь, Венецехь а, Пуэрто-Рикохь а буьрка охьабужале цхьа-ши го хьалха «ставкаш кхин ца оьцупроцедураСтавкаш кхин ца оьцуСтавкаш йиллар дӀадерзо дилеран кхайкхам (я экранехь хаам). Фишкаш кхин йилла а, меттах яккха а, дӀаэца а мегар дац.Дуьззина еша →» алар лелара. И хан ю цул тӀаьхьа хьалххе хааран хӀора схемина оьшуш хилларг, Эвдемонашкара Ритцан тобанан овалан трекнастолОвалан трекДийначу а, электронни а столан схемашкахь чкъурган рогӀехь терахьаш гойту овалан асар, лулахошна а, секторашна а ставкаш цхьана тӀетохарца йилла.Дуьззина еша → тӀаьхьа йиллинчу ставкашка кхаччалц. Невадехь хьалххе хаа гӀирсаш 1985 шеран майхь дихкира, ткъа хӀинца дийна студеш кхуссучу хенахь ставкаш дӀакъовлу.
Казинош муха къийсира
Кхоьссинчул тӀаьхьа ставкаш оьцуш хиллачу шерашкахь казинош дилеран гӀоьнца шеко йолчу ловзархошца къийсира. 1966 шарахь Ниццехь Норман Ли системин ловзархойх а, тӀаьхьарчу хьалххе хааран тобанех а лаьцна дийцарш тӀехь ду хӀора хьовзорехь керла крупьенахКрупьеРулеткин столан дилер.Дуьззина еша →, хийцина буьрка, доца я сиха хьовзорш, казинон шен нахах дуьзна стол, ткъа тӀаьххьара дӀакъевлина стол. Оцу дийцарийн ловзархойн агӀор схьадогӀу, уьш талла хала ду (Голдман, 2007). Амма и тактика кхетаме ю: доцчу я сихачу хьовзоро буьрка ячейкегӀирсЯчейкаРоторна тӀехь йолу терахьаш тоьхна 37 дакъа. Кхин цӀерш: бага, кад.Дуьззина еша → хьажо ца мега, амма хьалххе хаархочо бустуш йолу хан цо талхайо.
Хьалххе хаар мел дика хила деза
Торпа (1984) хьесап дира, гӀалат горгалин мур санна декъаделча хьалххе хаар мел мехала ду: дукхахйолчу хьовзорехь хьалххе ала ячейка цхьана я вукху агӀор σ ячейкица гӀалате ю. Цхьа хьалххе аьлла терахь, я иза а, хӀора агӀор ши лулахоставкаЛулахойТерахь а, чкъургехь цуьнан шина агӀор шиъ-шиъ ячейка а, цхьана терахьна пхи фишка.Дуьззина еша → а йиллича, хьалхалла σ-х бен ца ло. Дуьззина хьалххе хааро хӀора цхьана терахьна ставкаставкаЦхьана терахьна ставкаЦхьа терахь, дӀадалар 35:1.Дуьззина еша → даккхийтур яра. σ = 10 ячейка йолуш, Торп а, Шеннон а кхаьчна нийсалла, цхьана терахьна ставкано +44% гергга юхадоьрзу, иза Торпа шайн гӀирсана елла цифра ю; цуьнан 1998 шеран дийцаро иза чкъурган уггар тайначу бархӀолгӀачу декъана тӀехь хӀоттайо. ГӀалат доккха мел хуьлу, хьалхалла сиха лагӀло, ткъа Европин чкъургехь 17 ячейкина гергга, Американчу чкъургехь 16 ячейкина, хьалххе хаар гергга ах чкъурганца гӀалате хилча, иза дӀайолу. Торпан шен гӀалатийн бюджето гойту и доза хӀунда герга ду: роторан а, буьрканан а хан язъярехь 1.4 а, 5.5 а ячейкин къаьстина гӀалаташ, дефлекторашнагӀирсДефлекторБасена тӀехь болу, охьабужу буьрка дӀасакхуссу металлан дуьхьало. Кхин цӀерш: каноэ, ромб, пин.Дуьззина еша → тӀехула буьрка охьаэгарехь 7, ячейкашкахь летарехь 6 цхьаьнатоьхча 10.8 гергга хуьлу.
Хаттарш
Мегар дац. Буьрка яц. Терахь программо анимацел хьалха харжа.
Уьш хан язъярна гӀийла хир яра, цундела цхьа а иштта ца лелайо.
Математикица самукъадаккхар
Хьалха шаьш хьажийша. ХӀора жоп дӀадихкина ду; кийча хилча, схьадиллийша.
ЛулахойнставкаЛулахойТерахь а, чкъургехь цуьнан шина агӀор шиъ-шиъ ячейка а, цхьана терахьна пхи фишка.Дуьззина еша → алар ставкано терахьна а, чкъургехь цуьнан шина агӀор шишша ячейкинагӀирсЯчейкаРоторна тӀехь йолу терахьаш тоьхна 37 дакъа. Кхин цӀерш: бага, кад.Дуьззина еша → а цхьацца фишкаахчаФишкаБилгалчу барамах йолу знак, ставка йилла столан схеми тӀе дуьллу. Кхин цӀе: чек.Дуьззина еша → йоьллу: пхи фишка. Зен а, пайда а боцуш хилийта прогноз оцу пхеа ячейкехь мел кест-кеста хила еза, ткъа пхеа хьолах цкъа бакъ елахь, цо хӀун ло?
Жоп гайта
Жоп 36-х 5 хьолехь, 13.9%, зен а, пайда а боцуш ю, ткъа таронна бен 13.5%. Пхеа хьолах цкъа бакъ елахь, цо йиллинчул 44% сов юхадерзадо.
Ставка кхочушелахь, цхьана фишкано 35:1 доккху, шен даьккхинчуьнца юхайогӀу, 36 фишка, ткъа кхин диъ эшало. Цундела кхочушхиларо 5 йиллинчунна 36 юхадерзадо, ткъа ставка 36-х 5 хьолехь кхочушелахь, зен а, пайда а боцуш ю, 13.9%. Таронна иза 37-х 5 хьолехь кхочушхуьлу, 13.5%. Цу кӀеззигчу башхаллех, процентан пунктан ахал кӀезиг, схьабогӀу дерриг 2.70%.
Пхеа хьолах цкъа кхочушхилча, хӀора 5 йиллинчунна 0.2 × 36 = 7.2 фишка юхайогӀу, +44%. Диъ хьолах цкъа, +80%.
Цундела ю нийсаллин кӀеззиг хьалхалла иштта мехала, ткъа цундела казинош лакхарчу ставкашкахь алар ставкашстолАлар ставкаКуьйга а ца йиллина, дилерна аьлла ставка, дукхахьолахь Вуазен я Тьер санна секторна ставка. Кхин цӀе: «кхайкхийна ставка».Дуьззина еша → хьалххе дӀакъовлу: и кӀеззиг башхалла казинон дерриг пайда бу. 2004 шеран Ritz-ан ловзархоша иштта ставкаш йиллина аьлла хаам бу.
Торпа шен прогнозехь вовшах доцу диъ гӀалат дагардина, ячейкашкахь: роторгӀирсРоторЯчейкаш лелош йолу чкъурган хьийза дакъа.Дуьззина еша → хан язъярехь 1.4, буьркагӀирсБуьркаРоторан духа некъа тӀехула кхоьссина жима буьрка. ХӀинцалера буьркаш ивориновах я тефлонах ю, 18–21 mm.Дуьззина еша → хан язъярехь 5.5, буьрка дефлекторашнагӀирсДефлекторБасена тӀехь болу, охьабужу буьрка дӀасакхуссу металлан дуьхьало. Кхин цӀерш: каноэ, ромб, пин.Дуьззина еша → тӀехула охьаэккхарехь 7, ячейкашкахь кхоссаваларехь 6. Юкъара гӀалат мел доккха ду, ткъа шина хан язъяран гӀалато мел тӀетухху?
Жоп гайта
Жоп Дерриг а гергга 10.8 ячейка. Хан язъяран гӀалаташ доцуш 9.2 хир дара, цундела шина хан язъяро 1.6 бен тӀе ца тухху.
Вовшах доцу гӀалаташ нийсса вовшах ца тухху; церан квадраташ тухху. Юкъарчун типични барам квадратийн жамӀан квадратни орам бу: 1.4² + 5.5² + 7² + 6² = 1.96 + 30.25 + 49 + 36 = 117.2, ткъа √117.2 ≈ 10.8.
Шина хан язъяран гӀалат доцуш: √(49 + 36) = √85 ≈ 9.2.
10.8 ячейкин юкъара гӀалат кху агӀонан таблицехь йолчу 17 ячейкин дозанал чохь ду, ткъа цхьана терахьна гергга +34% мехала ду. Торпа даьккхина хьехар: дефлекторашна тӀехула охьаэккхар уггар доккха гӀалат хилча, хан язъяр тодарх пайда кӀезиг бу.
Самукъадаккхархьама
Физико болх бо. Ставкаш йилларан хан дӀакъевлина.
Хьосташ
- Thorp, E. O. “Optimal gambling systems for favorable games.”
- Thorp, E. O. The Mathematics of Gambling.
- Thorp, E. O. “The invention of the first wearable computer.”
- Bass, T. A. The Eudaemonic Pie.
- Small, M. & Tse, C. K. “Predicting the outcome of roulette.”
- Goldman, N. Great Gambling Scams.
- Nevada Revised Statutes, chapter 465.