Статистикин маьӀна
«Статистикин маьӀна долуш» бохург нийсачу чкъургехь хила таро кӀезиг ю бохург ду, «бакъ» я «пайдехь» бохург дац.
0.05 p-маьӀно бохург ду: нийсачу чкъурго иштта цхьанхьа агӀор таьӀна кеп ткъа хьолехь цкъа ло. Ткъа чкъурге хьаьжча, царах цхьаъ цасанна тестах чекхйолу.
p-маьӀна хӀун ду
Чкъург нийса елахь, гинчул кӀезиг доцу дӀатаьӀнар гина вероятностьматематикаВероятностьЖамӀан таро, 0-ера 1-е кхаччалц я 0%-ера 100%-е кхаччалц. Цхьа терахь: 1/37 = 2.70%.Дуьззина еша →. Иза цхьана лорарехь хаамех лаьцна дийцар ду, чкъургах лаьцна дац. 0.03 p-маьӀнолабораториp-маьӀнаЧкъург нийса елахь, гинчул кӀезиг а доцу галдалар ган долу вероятность.Дуьззина еша → боху: нийсачу чкъурго иза хенан 3%-хь до. Цо ца боху: чкъург нийса цахиларан таро 97% ю. ШолгӀачу дийцарна нийса доцу чкъургашлабораториНийса доцу чкъургФизикин кхачамаш бахьанехь цхьайолу ячейкаш 1/37-л сих-сиха ялуш йолу чкъург. Кест-кеста ца нисло, эзарнаш язйина хьовзорш долуш бен каро ца ло.Дуьззина еша → юьхьанцара мел кест-кеста нисйо хаа оьшур дара, ткъа хӀинцалерчу казинехь уьш чӀогӀа наггахь бен ца хуьлу, цундела статистикин маьӀна долу цхьа жамӀ карорал цасанна хилла хила таро алсам ю.
Дукха юстарш
Нийсачу чкъургехь йина хӀора тестан 5% тӀегӀанехь чекхяларан 5% таро ю. Ткъа чкъург талла — цхьаъ чекхйолу. Цхьа чкъург ткъа хенан кор чохь талла — цхьаъ чекхйолу. Цхьа выборка 37 ячейкингӀирсЯчейкаРоторна тӀехь йолу терахьаш тоьхна 37 дакъа. Кхин цӀерш: бага, кад.Дуьззина еша → тобанца, ялх секторанчкъургСекторЧкъургехь вовшахдиттина ячейкийн аьхна дакъа, столан схеми тӀехь тоба а доцуш.Дуьззина еша → тобанца, кхаа басан тобанца талла — цхьа хӀума чекхдолу. Дарба — хаамашка хьожале тест хоржар, иза цкъа дар, керлачу хаамашца бакъдар. «Нийса доцу» чкъург лохуш хьажар дукхахьолахь жамӀ кхоьллинарг хуьлу.
Статистикин маьӀна а, барам а
ЧӀогӀа йоккхачу выборко кӀезиг маьӀна долу нийса цахилар статистикин маьӀна долуш дан мега. 1/37 метта 1/36.5 кхеташ йолу ячейка — бакъ гӀалат ду, масех миллион хьовзорехь статистикин маьӀне кхочур долу, ткъа 35:1 дӀадаларехьахчаДӀадаларТолам баьккхинчу ставкано юхадерзадо дерг, юхадерзочу ставкел сов «X:1» аьлла гойту.Дуьззина еша → цуьнца а ахча эшор ду. Ловзархочунна маьӀне дерг Ӏаткъаман барам бу: муьлхха а ячейка 1/36 я цул кест-кеста кхетий, ткъа мел? Хи-квадрато чкъургах лаьцна дуьйцу; кхетаран кестталло бен ставкех лаьцна ца дуьйцу.
Ницкъ
Вукху гӀалат — долу нийса цахилар ца гар ду. 1,000 хьовзор хилча, 1/30 кхеташ йолу ячейка (чӀогӀа доккха нийса цахилар) 5% тӀегӀанехь хенан ахехь бен ца къастало. Иза нисдийриг выборкин барам бу, кхетам бац. Выборкин баран агӀоно терахьаш ло.
Практикин стандарт
Нийса цахиларх лаьцна дийцар хазахета хилийта: хьалххе хаьржина тест, 0.05 метта p < 0.01, оццул йолчу шен лаамехь йолчу выборкехь юха дар, ткъа юха даьккхинчул тӀаьхьа тоьлуш йолчу ячейкийн 1/34 я цул кест-кеста кхетар. Ловзаран историхь и стандарт кӀеззиг хьолехь бен кхочуш ца хилла, ткъа гучуйолчу кехаташа гайтарехь, хӀинцалерчу, хьажийначу чкъургехь цкъа а ца хилла.
Хаттарш
1920-чу шерашкара ламаст. Цуьнан къаьсттина хӀума дац; дукха чкъургашка хьоьжуш 0.01 кхетаме доза ду.
Иза цхьатерра жамӀаш ца луш хила тарло. Иза дилеран Ӏаткъам, язъяран гӀалат я хаамаш чуйиллар гӀалат хила тарло. Юха дийша.
Ца дуьйцу. Декъадалар нийса доцуш хилар дуьйцу. Мичахь ду — секторан анализо а, Ӏаткъаман бароно а дуьйцу.
Математикица самукъадаккхар
Хьалха шаьш хьажийша. ХӀора жоп дӀадихкина ду; кийча хилча, схьадиллийша.
Хаам бина ши зерочкъургЗероЦхьа а нийса шансийн, дюжинин я колоннин ставкано ца лоцу цхьаъ бен йоцу баьццара ячейка; казинон пайда кху чуьра бу. Кхин цӀерш: цхьа зеро, 0.Дуьззина еша → йолчу чкъургехь хьалхара дюжинаставкаДюжина1–12, 13–24 я 25–36, дӀадалар 2:1.Дуьззина еша → 3,000 хьовзорехь 742-зза яьлла. Иза юккъерчу барамал мел стандартни отклонениматематикаСтандартни отклонениДисперсин квадратни орам; жамӀ математикин ожиданех гена хуьлуш долу гӀеметтан барам.Дуьззина еша → лахахь ду, ткъа нийсачу чкъурго иза мел кест-кеста дийр дара?
Жоп гайта
Жоп Гергга 8.1 стандартни отклонени лахахь. Нийсачу чкъурго иза 3 × 10¹⁵ хьажарх гергга цкъа дийр дара, иза цкъа а ца хуьлу бохург ду. Хаттарца зорба тоьхначу жоьпехь 11.75 ду; тхуна 8.07 доьлу.
Хьалхарчу дюжинехь 38 ячейкехгӀирсЯчейкаРоторна тӀехь йолу терахьаш тоьхна 37 дакъа. Кхин цӀерш: бага, кад.Дуьззина еша → 12 ю. 3,000 хьовзорехь цуьнан юккъера барам 3,000 × 12/38 = 947.4 хилар ду, √(3,000 × 12/38 × 26/38) = 25.5 дӀасаяржарца.
742 юккъерчу барамал 205.4 лахахь ду: 205.4/25.5 = 8.07 дӀасаяржар.
Нийсачу чкъурго кхо дӀасаяржар кӀезиг 740 хьажарх гергга цкъа до; бархӀ дӀасаяржар кӀезиг, 3 × 10¹⁵ хьажарх гергга цкъа (горгали кеп, цхьа агӀо). Ешархочо кхаа дюжинех уггар вониг билгалъяьккхина хилар лерича а, мехала хӀумма а ца хийцало. Иштта жамӀо боху, чкъург, я лерар гӀалате ду. Цхьа зеро йолчу чкъургехь и лерар 9.0 дӀасаяржар лахахь хир дара (юккъера барам 973.0, дӀасаяржар 25.6).
Самукъадаккхархьама
Ткъа нийсачу чкъургех цхьаъ «статистикин маьӀна долуш» ю. Оцу терахьан маьӀна иза ду.
Хьосташ
- Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…”
- Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1.
- Wizard of Odds. “Ask the Wizard”, roulette questions.